Kompostun ön hazirliği

KOMPOSTUN ÖN HAZIRLIĞI

Ön hazırlık aşaması: hammaddenin toplanması, saklanması ve gerektiği halde doğranması, karıştırılması ve nemlendirilmesi işlemlerinden oluşur.

Bitkisel hammaddenin toplanması için gereklilikler:
1. Toplanan hammaddenin nem oranı %14-17 olmalı,

  1. Hammadde, toprak, yeşil bitki parçaları, yabani otlar, traktör yağları içermemeli,
  2. Tarla ve özellikle karayolu kenarlarında biçilen tahıl hammaddesi kullanılmamalı,
  3. Tahılların kalitesi ve veriminin yüksek göstergelerini etkileyen elverişli hava şartlarının oluşması halinde hammaddenin, uygun saklama şartlarının olması koşuluyla gelecek 1,5-2 yıl için yetecek miktarda toplanması tavsiye edilir.

Saklama: Toplanan hammadde, nemlendirilmesini azami derecede önleyecek şartlarda saklanmalıdır. Tahıl samanının kullanılmaya başlandığı yıllık dönem, en erken sonbahar sonunda veya kış başında başlamalıdır.

Ayçiçeği kabuğu tazeyken daha uygundur, çünkü saklanırken samana göre kalite değerlerini daha çok kaybeder.

Doğrama, genellikle tahıl samanı veya diğer tarım bitkilerinin sapları için gerekir. Doğramadan sonra en fazla 100 mm ve en az 10-20 mm büyüklüğünde parçalar elde edilir. Doğrama işlemi, özellikle üretim sürecinde bekletilmemiş taze samanın mecburen kullanıldığı durumlarda önemlidir.

Kompostların karıştırılması, ancak bitkisel bileşenlerin fraksiyon içeriğinin az çok homojen olması ve kütle transferi için çeşitli mekanizmaların kullanılabilmesi halinde oldukça etkilidir. Kireç gibi mineral takviyeler, daha çok nemlendirme yapılırken ilave edilir.

Nemlendirme: Kompostun nemlendirilmesi, tüm kültivasyon süresi için gereken nem miktarının sağlanması amacıyla gerçekleştirilen en önemli aşamadır.Nemlendirme yöntemi, işletmenin uyguladığı teknolojiye göre seçilir. Buharlı işlem teknolojisi uygulandığında nemlendirme, giren hammaddenin nem göstergeleri ve yem buharlama kazanları kullanıldığında hesaplanan su kütlesi veya kütle transferi mekanizmalarının olmaması halinde belirlenen zaman aralığındaki su fazlalığı esas alınarak gerçekleştirilir

Tünelde hammaddenin buharla işlenmesi teknolojisinde doğranmış saman beton alanda 1-2 gün suda bekletilir, yoğurma için tekerlekli makineler ve de çevirme ve pastörizasyon kamerasına yükleme için yükleyiciler kullanılır.

Mantar yetiştiriciliği yapan küçük işletmelerde saman ve diğer kompostlar sıcak suda bekletilir, böylece nemlendirme ve ısıl işlem aşamaları birleştirilir. Genelde nemlendirme aşamasında kompost yıkanır. Bunun amacı, kavak mantarı miselyumunun büyüme inhibitörlerinin (doğal koşullarda samanda 3-4 ay kalabilen biyolojik korumanın) kısmen ortadan kaldırılmasıdır. Ayrıca yıkama, kolay erişilebilir şekerleri ve de ayçiçeği kabuklarında sonrasında kompostta ani sıcaklık değişimlerine sebep olacak küçük çekirdek parçacıklarında kısmen ortadan kaldırır.

Nemlendirme veya yıkama aşamasında kireç ilavesi, kompostun su emmesini biraz kolaylaştırır. Kompostun kütle transferinin olmaması halinde kirecin rolü baştan büyür, çünkü kireç çözeltisi hem temizleyici, hem deortamın pH değerinin 8,0-8,4’e kadar değişmesini sağlayan bir faktör olur.

KOMPOST BLOKLARININ OLUŞTURULMASI

Ukrayna’da mantar yetiştiriciliğinin seviyesi, hala genellikle blokların elle doldurulmasını öngörmektedir. Fakat kompostun polietilen torbalara doldurulması için kullanılan el yapımı pres örneklerinde artık mevcuttur. Bu preslerde piston sistemleri kullanılır ve performansı, bir dakikada en fazla bir bloktur.

Kompost bloklarının oluşturulmasında temel parametreler, kompostun polietilen torbalara doldurulmasının yoğunluğu ve perforasyon tipidir. Daha önce de belirttiğimiz gibi yoğunluk, bitkisel hammadde parçalarının büyüklüğüne bağlıdır. Sağlam veya mantar yetiştiricilerinin dedikleri gibi “çınlayan” bir blokun oluşturulması için yoğunluk oldukça yüksek olmalıdır. İyice sıkıştırılmış bir kompost, hacim birimi için hesaplanırken daha yüksek verim sağlar. Optimum yoğunluk 0,4-0,6 kg/l olarak değerlendirilebilir.

Perforasyon tipi, daha çok mantar yetiştiricisinin isteğine bağlıdır. En önemlisi açık yüzeyin yüzölçümü, blokun toplam yüzeyinin en az %3’ü olmalıdır. 15 kg ağırlığındaki standart bir blok için önceden kare küme yöntemi ile yapılan 10 mm çaplı 20 delik yeterli olur. Kömür şeklinde veya çapraz kesikler (30×30 mm) olursa daha da iyi olur. Bu perforasyon ile hasat, blok yüzeyinde biraz dağılmış olur. Son zamanlarda 6-8 cm uzunluğunda uzunlamasına kesimler yaygınlaşmıştır. Standart bir blok için 6-8 kesim olması gerekir.

KOMPOST BLOKLARININ TAŞINMASI

Mantar blokları, bazen yetiştirme odalarından belirli bir mesafede hazırlanır ve son zamanlarda satış için mantar blokları üreten işletmeler ortaya çıkmıştır. Bloklar, en az 14 günlük olup miselyum ile kaplanmış halde satılır. Blokların sayısı az ve mesafe yakın olduğunda hazır blokların taşınması büyük problemler yaratmaz.

Ancak tedarik hacmi bin blok ve daha fazla ve mesafe 50-100 km’den fazla olduğu halde aşağıdaki tavsiyeler faydalı olur:

  1. Bloklar, taze ve daha çimlenmemiş halde taşınmalıdır.
  2. Blok yüzeyindeki filmde 5-10 cm aralıklarla en fazla 3 mm çaplı delikler (mikroperforasyon delikleri) yapılır.
  3. Kompost torbaları, varış yerine ulaştıktan sonra tekrar sıkıştırılıp bağlanır ve sonrasında polietilen torbalarda standart makroperforasyon yapılır.
  4. Hazır bloklar yazın tek katman şeklinde ve en kısa süre içinde taşınır.

KOMPOST BLOKLARININ YERLEŞTİRİLMESİ

Mantar yetiştiriciliği için farklı tip ve yapıya sahip odalar kullanılır. Alanların optimum bir şekilde doldurulması için mantar blokları yatay veya dikey yerleştirilir. Odalardaki kompost miktarına göre bloklar zemin üstü, raflarda tek katmanlı veya çok katmanlı şekilde yerleştirilir.

Raflar, metal boru veya demir çubuklardan yapılır. Konstrüksiyon hesaplanırken yük göz önünde bulundurulur, sarkmaları önleyen ek dikey ve yatay veya çapraz destek kirişleri yapılır. Metal konstrüksiyonların yüksek nem koşullarında kullanılması, en az yılda bir kez zımparalanıp boyanmasını gerektirir.

Mantar bloklarından en az 1.000 mm sıra aralığı olmak üzere sıralar veya duvarlar oluşturulur. Rafların yüksekliği, katman sayısına ve blokların yüksekliğine bağlıdır.

Oda, havalandırma olmadığı halde 1 metrekare için 5 blok ve havalandırma bulunduğu halde 1 metrekare için 8 blok hesaplanarak doldurulur.