Mantar bloklarının inkübasyonu. İnkübasyon dönemindeki koşullar (mikroiklim), blokların miselyum ile kaplanmasının evreleri.

Kavak mantarı bloklarının inkübasyonu

Mantar bloklarının miselyum ile kaplanması için kullanılan odanın adı inkübatördür. Bu odada inkübasyon, yani kavak mantarı miselyumunun gelişimi gerçekleşir. Miselyum ile kaplanmamış mantar bloku, sadece miselyum ile karıştırılmış kompost içeren bir torbadır. Mantar bloku temiz alandan inkübatöre taşınır ve burada inkübasyonu, yani gelişim aşaması gerçekleşir. İnkübasyonu tamamlanmış mantar blokları, “miselyum ile kaplı” ve “beyaz” bloklar olarak adlandırılır.  

Kavak mantarının inkübasyon dönemi 

Kavak mantarının inkübasyon dönemi ne kadar sürer? Mantar taslakları kaçıncı gün oluşur ve gelişmeye başlar? Bunlar aşağıdaki faktörlere bağlıdır:

— Kavak mantarının suşu,
— Miselyumun aktifliği ve kalitesi,
— Ekilen miselyumun %’si,
— Kompostun içeriği ve ısıl işleminin doğru olması,
— İnkübasyon dönemindeki mikroiklim (sıcaklık ve nem oranı). İnkübasyon parametreleri (koşulları) hakkında buradan okuyabilirsiniz.

 

Isıl işlem ve inkübasyon odasındaki mikroiklim yanlış uygulandığı halde inkübasyon süresi uzar ve genellikle problemler çıkar (buradan okuyabilirsiniz).

Tüm inkübasyon koşulları yerine getirildiği ve ayçiçeği kabuğuna %5 miselyum ekimi yapıldığı halde mantar taslakları 11-12. gün oluşabilir. %2,5-3 miselyum ekimi yapıldığında inkübasyon süresi 2-3 gün uzar. Saman kompostlarında mantar taslakları, aynı işlemden geçen kabuk kompostlarındakilere göre 2 gün daha geç oluşur.


Mantar bloklarının miselyum ile kaplanmasının (gelişiminin) evreleri 

Birinci hafta: bloklar miselyum ile kaplanmaya başlar 

Ekim yapıldıktan sonra torbalar inkübatöre taşınıp raflara konulur veya ipler ile asılır. İnkübatördeki mantar blokları, yetiştirme odasına göre birbirine daha yakın yerleştirilebilir. En önemli şart, torbaların birbiri ile temas etmemesidir. 

5-6’şer cm aralıklı 3-4 sıra yapılabilir, sonra 65-75 cm’lik geçiş bırakılıp yine 3-4 sıra torba yerleştirilebilir. 

Torbalar asılırken perforasyonlar yapılır. Yetiştirme odasındaki sıralar tekliyse delikler torbanın her iki tarafında kesilir. Sıralar ikiliyse tek taraflı perforasyon yapılır.

Bloklar satın alındığı halde delikler kesilmeden önce torbalar, dezenfektan çözeltisinde ıslatılmış bir bez ile silinmelidir.

İnkübasyon döneminin birinci haftasında uygulanan parametreler (koşullar):

  • Oda sıcaklığı 21-24o
  • Nem oranı %70-75
  • Işık ve temiz hava gerekmez 

İkinci gün miselyum gelişmeye başlar ve koyu renkli ayçiçeği kabuğunda net bir şekilde görünen “yıldızlar” varsa blok miselyum ile kaplanmaya başlamıştır. Miselyum tanelerinden yarıçap şeklinde yayılmaya başlayan beyaz uzantılar, miselyum hifleridir. Saman kompostunda da miselyum yıldızları oluşur, fakat daha zor fark edilir. İnkübasyon döneminin birinci haftasında kavak mantarı blokları fotoğraftaki gibi görünür (lütfen fotoğrafa basınız):

                İkinci gün                           dördüncü gün altıncı gün

Sonraki birkaç gün içinde miselyum hifleri, miselyum tanelerinden daha da uzaklaşarak gelişir, kompost miselyum ile kaplanmaya başlar ve rengi değişir (beyazımsı olur). İç sıcaklığı artar. Bu süreçte mantar inkübatöründeki hava sıcaklığı da artar ve buna kesinlikle izin vermemelisiniz!

Torba yüzeyindeki ısının giderilmesi için mutlaka havalandırma sistemi açılarak tam bir resirkülasyon sağlanmalıdır.

Kompost merkezindeki azami sıcaklık en fazla 28-30 derece ve oda sıcaklığı, inkübasyon süresi boyunca sabit kalarak 21-22 derece olmalıdır. Kışın inkübasyon döneminde sıcaklık 21-22 dereceye kadar artırılamadığı halde 20 derecede tutulabilir, fakat daha düşük olmamalıdır.

Sıcaklık daha düşük olduğunda miselyum yavaş gelişir ve kompostu daha yavaş kaplar, dolayısıyla mantar bloku düzensiz bir şekilde kaplanmış olur. Miselyum ile kaplanmamış yerlerde kavak mantarının rakipleri olan Trichoderma (yeşil küf) ve Mucor (siyah küf) gelişmeye başlar.

Yılın ılık döneminde sabit inkübasyon parametrelerinin sağlanması amacıyla havalandırma ile birlikte havanın yavaş ve sürekli soğutulması için klima da kullanılır. Bloklar ısınırken oda aniden soğutulmamalıdır, çünkü bu durumda film altında su birikir (yoğuşma oluşur) ve miselyumun gelişimi yavaşlar. Film altındaki tabakada gelişen bakteriler, kavak mantarı bakteriyozuna veya küf gelişimine sebep olur ve bu durumda bloklar hiç meyve vermez.

Blokta nem damlalarının bulunması Film altında kahverengi su olması
Blokun lekeler şeklinde miselyum ile kaplanması Film altında küf olması

İnkübasyon döneminin ikinci haftasındaki gelişim

 

Bu fotoğrafta farklı gelişim aşamalarındaki blokların rengindeki fark çok bellidir. Ön planda 15 günlük bloklar ve arka planda 10 günlük bloklar gösterilmiştir.Torba homojen bir şekilde beyazlaştıktan sonra (gelişimin 9-11. günü) merkezindeki sıcaklık yavaş yavaş düşmeye başlar. Bundan sonra havalandırmaya (%10) temiz hava ilave edilmeli ve nem oranı yavaş yavaş artırılmalıdır.

Blokların beyazlaşması birkaç aşama ile gerçekleşir. İlk başta bloklar homojen beyazımsı olur, fakat rengi yarı şeffaf olup içinden kompost görünür.

Sonrasında miselyum hifleri gelişince beyaz renk yoğunlaşır. Kompost artık görünmez, sadece saman parçacıkları veya kabuklar teker teker görünür.  


Kavak mantarı bloklarının inkübasyon sürecinin bitip bitmediği nasıl anlaşılır? İnkübasyon döneminin üçüncü haftası 

Kompost tamamen beyazlaştıktan sonra blok merkezindeki sıcaklık artık düşmeden 3-4 gün sabit kalır. Perforasyonlar (kesimler) etrafında sıkı beyaz bir tomurcuk şeklinde taslak halkası oluşur (buna tomurcuk, hale de denir). Fotoğrafına buradan bakabilirsiniz. Mantar taslağı, (kabuk kompostu kullanıldığı ve daha yüksek miktarda miselyum ekimi yapıldığı halde) inkübasyonun 11-12. günü veya biraz daha geç (sıcaklık 19-20 derece olduğu veya saman kompostu kullanıldığı halde) inkübasyonun 15-17. günü oluşabilir.

Bundan sonra odada yapılması gerekenler:

  • Sıcaklık düşürülür
  • Nem oranı %90-92’ye kadar artırılır
  • СО2 miktarı 1300 ppm’ye kadar yavaş yavaş azaltılır

 

Mantar taslağı perforasyonda küçük yumrular şeklindeki kavak mantarı tomurcuklarını içeren beyaz bir kütle olarak çıkar. Çift alanlı yetiştirme sisteminiz varsa sol fotoğrafta gösterildiği gibi görünen bloklar yetiştirme odasına taşınmalıdır.

Tüm inkübasyon ve yetiştirme koşullarına uyulduğunda mantar taslakları bu şekilde görünmelidir.Tek alanlı yetiştirme sisteminiz varsa CO2 miktarı, sıcaklık ve nem oranı yavaş yavaş azaltılmaya devam edilir. Nem oranına özellikle dikkat ediniz: mantar taslakları oluşmadan önce %90-92’ye kadar artırılması gerekirken taslaklar oluştuktan sonra %88-89’a kadar yavaş yavaş azaltılması gerekir. Kavak mantarı taslakları oluşurken ayarlanan sıcaklık, mantar yetiştirme süreci boyunca aynı kalmalıdır.Bir-iki gün sonra mantar taslağı küçük yumrucuklara bölünür ve açık gri rengi alır. Bundan bir gün sonra mantarlar büyümeye başlar ve sapları oluşur.

Bir-iki gün sonra mantar taslağı küçük yumrucuklara bölünür ve açık gri rengi alır. Bundan bir gün sonra mantarlar büyümeye başlar ve sapları oluşur.

Sağ fotoğrafta mantar taslaklarının normal gelişimini görebilirsiniz. Başarının anahtarı: 

  • Aktif kaliteli miselyum 
  • Doğru bir şekilde işlenen ve yeterli miktarda besleyici madde içeren kompost
  • İnkübasyon döneminde ve kavak mantarı yetiştirme odasında mikroiklim şartlarına uyulması

Mantar taslakları oluştuktan sonra nem oranı biraz (%86-89’a kadar) azaltılarak ve CO2 seviyesi (suşa göre) 750-900 ppm’ye kadar getirilerek tüm mikroiklim parametrelerinin mantarların yetiştirilmesi için optimum seviyede olmasının sağlanması gerekir.